9 Eyl 2018

Plasebo Etkisi Nedir?

plasebo nedir


Plasebo, en kısa tanımıyla, gerçek bir tedavi gibi görünen ancak öyle olmayan; hap, kapsül ya da iğne ile uygulanabilen sahte tedavidir. Burada önemli olan nokta şudur: Plaseboların aslında insan sağlığına zarar verebilecek herhangi bir madde içermemeleridir. Genellikle de vitaminler Plasebo olarak tercih edilmektedirler.

Plasebo nedir? Sorusuna verilebilecek en kısa yanıt ise, herhangi bir hastalığa karşı kişinin iç motivasyonunu arttıracak, onu pozitif düşüncelere yönlendirerek psikolojik etki yaratacak bir düşünce gücüyle tedavi yöntemidir. Daha sonra buna örnekler verdiğimizde konu net bir şekilde anlaşılacaktır.




Plasebo Etkisi Tarihçesi


Plasebo Latince kökenli bir kelime olup, plasebo kelime anlamı “memnun etmek”tir. Fakat bu kelimenin modern tıp tarihindeki yeri II. Dünya Savaşı zamanlarının sonlarına denk gelmektedir. Harvardlı bir cerrah olan Henry Beecher ilk defa 1955’te kaleme aldığı “Kuvvetli Plasebo” adlı makalesiyle bu terimi tıp literatürüne sokmuştur. Beecher bu dönemde “Journal of American Medical Association”da 15 yeni klinik çalışma yayımlamıştır. Bu çalışmalar hem ciddi biçimde tartışılmış hem de tıbbi araştırmalara yeni bir model teşkil etmiştir.

Plasebo nedir? Sorusuna yukarıdaki gibi yanıt verdikten sonra şimdi de plasebonun nasıl, ne için kullanıldığına ve plasebo ilaç kavramlarına değinelim.




Plasebo Nasıl Kullanılır?


Araştırmacılar plaseboyu genellikle özel bir hastalığa yönelik tedavi geliştirirken ya da yeni bir ilacın etkilerini anlayabilmek için çalışmalarında kullanmaktadırlar. Buna bir örnek vermemiz gerekirse kolesterol düşürücü bir ilaçla ilgili çalışmada insanlardan bazılarına yeni kolesterol düşürücü ilaç verilirken diğerlerine ise plasebo yani boş ilaç kapsülü ya da vitamin verilir. Ancak çalışmaya katılan insanların hiçbiri gerçek ilacımı yoksa plaseboyumu aldıklarını bilmeyeceklerdir. Bu aynı zamanda yeni geliştirilen ilaçların etkilerinin daha gerçekçi olarak değerlendirilmesine de yardımcı olmaktadır.

plasebo ilaç

Plasebo Etkisi Nedir?


Plasebo etkisi genellikle toplum nazarında pozitif etkisiyle bilinen bir kavramdır. Fakat bu her durum için geçerli değildir. Bazen bir kişi plaseboya karşı pozitif olabileceği gibi negatif tepki de verebilir. Örneğin, kişide tedaviden kaynaklanan yan etkiler de görülebilir. İşte bu tepkilerin tümüne plasebo etkisi adı verilmektedir.

Çalışmalar göstermektedir ki bazı hastalıklarda plasebo etkisinin görülme ihtimali daha fazladır. Bu hastalıkları şu şekilde sıralayabiliriz:

Depresyon
Ağrılar
Uyku bozuklukları
İrritabl bağırsak Sendromu
Menopoz

Astımla ilgili yapılmış bir çalışmada ise oldukça ilginç bir sonuca varılmıştır. Nefes açıcı plasebo kullanan insanların nefes testlerinin, oturan ya da hiçbir şey yapmayan insanların nefes testlerinden daha iyi olmadığı anlaşılmıştır. Ancak araştırmacılar insanlara nasıl hissettiklerini sorduklarında, plasebo nefes açıcı kullananların gerçek bir nefes açıcı kadar rahatlama sağladığını söyledikleri çalışmada rapor edilmiştir.

Bu çalışmadan da anlaşıldığı gibi plasebo ne demek? Sorusunun yanıtı açık bir şekilde anlaşılmaktadır.      


Plasebo Etkisi Nedenleri


Plasebo etkisinin çalışmasını araştıran araştırmacılar bu araştırmayı yaparken, plasebo etkisinin neden ve nasıl ortaya çıktığını hâlâ tam olarak açıklayamamaktadırlar. Araştırmalar ise sadece plasebo alan bazı insanların edindikleri değişim tecrübeleri çerçevesinde devam etmektedir. Bazı farklı faktörler ise bu fenomenin açıklanmasında katkı sağlamaktadır. Bu faktörler şu şekilde sıralanabilir:

Plasebolar Hormonal Tepkileri Tetikleyebilir

Plasebo etkisini açıklamak için bir ihtimal de alınan plaseboların endorfinlerin salgılanmasını tetiklemesidir. Endorfinler, morfin ve diğer sersemletici ağrı kesicilerle benzer yapıdadır ve beynin doğal ağrı kesicileridirler.

Ayrıca araştırmacılar tedavi ve plasebo gruplarının her ikisinde de beynin belli bölgelerinde aktive olmuş opiyat reseptörleri keşfetmiş ve beyin taraması yaparak plasebo etkisini kanıtlamışlardır.    

Beklentiler Plasebo Tepkilerini Etkileyebilir

Başka bir ihtimal de koşullanma, motivasyon ve beklentilerdir. Bazı durumlarda, plasebo arzu edilen tedaviye neden olana kadar, klasik koşullanma örneğinde olduğu gibi, güncel tedaviyle birlikte ele alınabilir. Tedavinin işe yarayacağına inanmak için motive olmuş insanlarda, plasebo etkisinin oluşması daha muhtemel olabilmektedir.

Plasebo Yan Etkiler Meydana Getirebilir

Plasebonun bireylerde tam tersine plaseboya tepki olarak negatif etkileri olabilmektedir. Bazen görülen bu negatif plasebo etkisine ise “nasebo etkisi” denir.  Buna bir örnek verecek olursak, hasta da ters etki olarak baş dönmesi, mide bulantısı ya da baş ağrısı görülmesi örnek verilebilir.


Plasebo Etkisi Avantajları

Plasebo etkisi nedir? Sorusunun cevaplarını aradığımız yazımızda birazda plasebo avantajlarından söz etmemiz gerekmektedir. Bunun nedeni ise tıp için plasebonun faydalı bir araştırma yöntemi olmasından kaynaklanmaktadır.

Tıp ve psikoloji çalışmalarında plasebo kullanmanın en büyük avantajlarından biri, araştırmacılara araştırma sonuçlarından doğan etkileri minimize ya da eleminize etmek için bir şans yaratmasıdır. Eğer araştırmacılar belirli bir sonucu bulmayı umuyorlarsa, bu durum katılımcıların araştırmacıların bulmayı umduğu şeyi tahmin etmelerine neden olabilir. Sonuç olarak bu da bazen katılımcıların davranışlarını değiştirebilir.

Araştırmacılar bu durumu minimize etmek için bazen “çift-kör çalışma” olarak bilinen yöntemi kullanırlar. Bu çalışma hem deneyi yapanları hem de katılımcıları kapsamaktadır. Öyle ki deneyi yapanlar ve katılımcıların her ikisi de gerçek tedaviyi alanlarla ile sahte tedaviyi alanlardan habersizdir. Bu yöntem çalışmada göze çarpmayan önyargıların oluşma riski minimize ederek, hem plasebonun hem de ilacın nasıl etkiler oluşturduğunu daha iyi anlamalarına yardım etmektedir.   


Plasebo Etkisi Örnekleri

Örnek 1: Yeni bir baş ağrısı ilacının etkisini tespit etmek için gönüllü olarak bu araştırmaya katılmış bir katılımcı hayal edelim. Gönüllü katılımcı ilacı aldıktan sonra hızlı bir şekilde baş ağrısının yok olduğunu ve kendisini daha iyi hissettiğini belirtir. Fakat gönüllü katılımcı aslında bir ağrı kesici almamıştır. Araştırmacılar ona ağrıkesici verdiklerini söylemiş ancak içinde şeker olan bir kapsül vermişlerdir. Yani katılımcı ağrıkesici bir ilaç almamasına rağmen, ağrıkesici içtiğini düşündüğü için baş ağrısı kendiliğinden geçmiştir. İşte bu duruma plasebo etkisi denmektedir.

Örnek 2: Plasebo etkisi üzerine yapılan en bilinen çalışmalardan biri ise bira örneğidir. İnsanlarda sarhoşluğun belirtileri motor becerilerde kayıp, geveleyerek konuşma ve denge kaybıdır. Fakat yapılan araştırmalarda, habersiz olarak, ciddi miktarda alkolsüz bira içen insanların da kendilerinden geçtikleri ve tıpkı alkol almış gibi tepkiler verdikleri görülmüştür. Alkolsüz birada çok düşük, eser miktarda, alkol olmasına rağmen bu birayı içen katılımcıların aslında alkol almışçasına reaksiyon vermelerini gerektirecek yeterli bir sebep yoktur. Görüldüğü gibi bu da en bilinen plasebo etkisi örneklerinden biridir.

Plasebo etkisi nedir? Ve Nasebo nedir? Gibi sorulara yanıtlar vermeye çalıştığımız yazımızın sonuna geldik. Eğer konuyla ilgili soru ve önerileriniz varsa, yazının alt bölümündeki yorumlar kısmından yorum yapabilirsiniz.

Bu yazıyı beğendiniz mi?

Yeni yazılar e-mail adresinize gelsin!

Takip Edin!

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

1) Yorumunuzun yazıyla ilgili olmasına özen gösterin.
2) Yazım ve dil bilgisi kurallarına mümkün mertebe özen gösterin.
3) Hakaret ve küfür içeren kelimeler kullanmayın.
4) Yorum yaparken link eklemeyin.

©Tüm Hakları Saklıdır.2016-2018